Zaburzenia odżywiania – objawy, rodzaje i możliwości pomocy

Zaburzenia odżywiania to poważne problemy zdrowotne związane z jedzeniem, zachowaniami żywieniowymi oraz funkcjonowaniem psychicznym. Mogą wpływać zarówno na zdrowie fizyczne, jak i emocjonalne oraz społeczne.

Nie dotyczą wyłącznie osób z niską masą ciała. Co więcej, problem może wystąpić u dzieci, młodzieży i osób dorosłych. Zaburzenia odżywiania mogą dotyczyć osób o różnej płci i masie ciała.

Dlatego nie zawsze można rozpoznać je na podstawie wyglądu.

Czym są zaburzenia odżywiania?

Zaburzenia odżywiania obejmują różne problemy związane z jedzeniem i zachowaniami żywieniowymi. Ich przebieg oraz objawy mogą znacznie się od siebie różnić.

W niektórych zaburzeniach ważną rolę odgrywa silny lęk przed przyrostem masy ciała. W innych występują napady objadania się. Natomiast w ARFID ograniczanie jedzenia nie wynika przede wszystkim z obawy dotyczącej masy ciała lub wyglądu sylwetki.

Z tego powodu diagnoza powinna uwzględniać indywidualną sytuację danej osoby.

Jakie są rodzaje zaburzeń odżywiania?

Do najlepiej poznanych zaburzeń odżywiania należą anoreksja, bulimia, zaburzenie z napadami objadania się oraz ARFID.

Istnieją również inne zaburzenia związane z przyjmowaniem pokarmu. Ponadto niektóre trudności dotyczące jedzenia i obrazu ciała mogą wymagać pomocy, nawet jeśli nie odpowiadają jednej konkretnej diagnozie.

Anoreksja – jadłowstręt psychiczny

Anoreksja (anorexia nervosa) jest zaburzeniem, w którym dochodzi do ograniczania podaży energii prowadzącego do znacząco niskiej masy ciała w odniesieniu do wieku, płci, rozwoju i stanu zdrowia.

Charakterystyczne mogą być również silny lęk przed przyrostem masy ciała oraz zachowania utrudniające jej zwiększenie. Ponadto sposób postrzegania własnego ciała może mieć nadmierny wpływ na samoocenę.

Anoreksja może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych. Dlatego wymaga profesjonalnej oceny i leczenia.

Bulimia – żarłoczność psychiczna

Bulimia (bulimia nervosa) wiąże się z nawracającymi epizodami objadania się oraz zachowaniami mającymi zapobiec przyrostowi masy ciała.

Zaburzeniu często towarzyszy silna koncentracja na masie ciała i wyglądzie. Jednocześnie osoba z bulimią nie musi mieć niskiej masy ciała.

Bulimia może powodować poważne konsekwencje zdrowotne. Z tego względu jej objawów nie należy bagatelizować.

Zaburzenie z napadami objadania się – BED

BED (Binge Eating Disorder) charakteryzuje się nawracającymi napadami objadania się, którym towarzyszy poczucie utraty kontroli.

W odróżnieniu od bulimii po takich epizodach nie występują regularnie zachowania kompensacyjne charakterystyczne dla bulimii.

Napadom może towarzyszyć silny dyskomfort psychiczny. Dlatego BED nie jest po prostu „brakiem silnej woli”, lecz zaburzeniem wymagającym odpowiedniej oceny.

ARFID – unikanie lub ograniczanie przyjmowania pokarmów

ARFID (Avoidant/Restrictive Food Intake Disorder) wiąże się z unikaniem lub znacznym ograniczaniem jedzenia.

Przyczyną może być między innymi duża wrażliwość na cechy sensoryczne pokarmu. U części osób występuje natomiast niewielkie zainteresowanie jedzeniem. Problem może być również związany z obawą przed nieprzyjemnymi konsekwencjami posiłku.

W przeciwieństwie do anoreksji ograniczanie jedzenia w ARFID nie wynika przede wszystkim z obawy przed przyrostem masy ciała lub wyglądem sylwetki.

ARFID może występować u dzieci, młodzieży oraz osób dorosłych.

Inne trudności związane z jedzeniem

Nie wszystkie problemy dotyczące jedzenia mają taki sam status diagnostyczny. Mimo to mogą znacząco wpływać na zdrowie oraz codzienne funkcjonowanie.

Dlatego również w takich przypadkach warto zwrócić uwagę na utrzymujące się lub nasilające trudności.

Ortoreksja

Termin „ortoreksja” jest używany do opisywania nadmiernej koncentracji na jedzeniu postrzeganym jako zdrowe lub „czyste”.

Problem może prowadzić do coraz większych ograniczeń żywieniowych. Ponadto może powodować stres oraz utrudniać funkcjonowanie społeczne.

Ortoreksja nie jest obecnie odrębnym rozpoznaniem w DSM-5-TR. Nie oznacza to jednak, że niepokojące zachowania związane z jedzeniem należy ignorować.

Dysmorfia mięśniowa

Dysmorfia mięśniowa wiąże się z silnym przekonaniem, że ciało jest niewystarczająco umięśnione.

Może prowadzić do nadmiernego skupienia na treningu, diecie oraz wyglądzie. Jednocześnie problem może znacząco wpływać na codzienne funkcjonowanie i zdrowie psychiczne.

Pica

Pica polega na utrzymującym się spożywaniu substancji, które nie są żywnością i nie mają wartości odżywczej.

Zachowanie powinno być oceniane w kontekście wieku, rozwoju oraz sytuacji danej osoby. Ponieważ może prowadzić do powikłań zdrowotnych, wymaga odpowiedniej diagnostyki.

Zespół przeżuwania

Zespół przeżuwania (rumination disorder) wiąże się z powtarzającym się cofaniem wcześniej połkniętego pokarmu.

Problem może prowadzić między innymi do trudności żywieniowych oraz innych konsekwencji zdrowotnych. Dlatego wymaga odpowiedniej oceny.

Jak rozpoznać pierwsze objawy zaburzeń odżywiania?

Objawy mogą różnić się w zależności od rodzaju zaburzenia. Ponadto nie każda osoba będzie wykazywać te same zachowania.

Niepokój mogą wzbudzić między innymi:

• duże zmiany w sposobie odżywiania,
• coraz większe ograniczanie produktów,
• silny lęk związany z jedzeniem,
• nawracające epizody utraty kontroli nad jedzeniem,
• nadmierna koncentracja na masie ciała lub wyglądzie,
• unikanie wspólnych posiłków,
• wycofywanie się z sytuacji społecznych związanych z jedzeniem,
• zauważalne pogorszenie samopoczucia lub stanu zdrowia.

Pojedynczy objaw nie przesądza o rozpoznaniu. Jednak gdy trudności utrzymują się lub nasilają, warto poszukać profesjonalnej pomocy.

Kogo mogą dotyczyć zaburzenia odżywiania?

Zaburzenia odżywiania mogą występować u osób w różnym wieku. Dotyczą dzieci, młodzieży oraz osób dorosłych.

Co ważne, nie można określić, czy ktoś ma zaburzenie odżywiania, wyłącznie na podstawie jego wyglądu.

Osoba potrzebująca pomocy może mieć różną masę ciała. Dlatego większe znaczenie mają występujące objawy, zachowania, stan zdrowia oraz wpływ problemu na codzienne życie.

Jak wygląda leczenie zaburzeń odżywiania?

Leczenie zależy od rodzaju zaburzenia, wieku oraz stanu zdrowia. Ponadto należy uwzględnić indywidualne potrzeby danej osoby.

Pomoc może wymagać współpracy kilku specjalistów. W zależności od sytuacji mogą uczestniczyć w niej lekarze, psychiatrzy, psycholodzy, psychoterapeuci oraz specjaliści zajmujący się żywieniem.

W przypadku dzieci i młodzieży ważną rolę może odgrywać również rodzina.

Wsparcie psychologiczne i psychoterapeutyczne

Psychoterapia może pomagać w pracy nad mechanizmami podtrzymującymi zaburzenie. Jednocześnie pozwala pracować nad emocjami, zachowaniami oraz trudnościami towarzyszącymi chorobie.

Rodzaj terapii powinien być dostosowany do diagnozy, wieku oraz sytuacji pacjenta.

Wsparcie żywieniowe

Wsparcie dietetyczne lub psychodietetyczne może stanowić część szerszego procesu leczenia.

Jego zakres zależy jednak od rodzaju zaburzenia i stanu zdrowia. Dlatego działania żywieniowe powinny być skoordynowane z pozostałymi elementami pomocy.

Opieka medyczna

Niektóre zaburzenia odżywiania mogą prowadzić do poważnych powikłań fizycznych. Z tego powodu w określonych sytuacjach konieczne jest monitorowanie stanu zdrowia przez lekarza.

W przypadku znacznego pogorszenia stanu zdrowia potrzebna może być pilna pomoc medyczna.

Dlaczego warto wcześnie szukać pomocy?

Zaburzenia odżywiania mogą wpływać jednocześnie na zdrowie fizyczne, psychiczne oraz funkcjonowanie społeczne.

Dlatego nie warto czekać, aż objawy staną się bardzo nasilone. Wczesne rozpoznanie problemu pozwala szybciej zaplanować odpowiednie postępowanie.

Co ważne, zgłoszenie się po pomoc nie wymaga wcześniejszej pewności, że dana osoba ma konkretne zaburzenie. Konsultacja może być właśnie pierwszym krokiem do ustalenia charakteru trudności.

Jak wspierać bliską osobę?

Rozmowa z osobą, u której podejrzewamy zaburzenie odżywiania, może być trudna.

Warto przede wszystkim mówić o zauważonych zmianach i swoim niepokoju. Jednocześnie dobrze jest unikać oceniania wyglądu, masy ciała czy ilości spożywanego jedzenia.

Pomocne może być:

• spokojne wysłuchanie,
• okazanie zainteresowania i wsparcia,
• unikanie zawstydzania,
• zachęcenie do konsultacji ze specjalistą,
• zaoferowanie pomocy w znalezieniu odpowiedniego miejsca.

W przypadku dzieci i młodzieży szczególnie ważne jest odpowiednio wczesne zaangażowanie rodziców lub opiekunów.

Gdzie szukać pomocy w zaburzeniach odżywiania w Rzeszowie?

Fundacja Żywieniowe ABC w Rzeszowie działa w obszarze zaburzeń odżywiania, psychodietetyki oraz zdrowia psychicznego.

W zależności od występujących trudności potrzebne mogą być konsultacje specjalistów z różnych dziedzin. Dlatego pierwszym krokiem może być rozmowa i określenie rodzaju potrzebnego wsparcia.

Jeżeli niepokoi Cię własna relacja z jedzeniem albo zachowanie bliskiej osoby, możesz skontaktować się z Fundacją Żywieniowe ABC w Rzeszowie.

Zaburzenia odżywiania – najważniejsze informacje

Zaburzenia odżywiania są poważnymi problemami zdrowotnymi. Jednocześnie ich objawy mogą wyglądać bardzo różnie.

Nie dotyczą wyłącznie jednej grupy osób ani osób z określoną masą ciała. Dlatego wygląd nie powinien być podstawą do oceny, czy ktoś potrzebuje pomocy.

Właściwa diagnoza pozwala dobrać odpowiednią formę leczenia. Natomiast wczesne zauważenie trudności może przyspieszyć rozpoczęcie profesjonalnego wsparcia.

Potrzebujesz informacji lub wsparcia? Skontaktuj się z Fundacją Żywieniowe ABC w Rzeszowie.

Polecane źródła i materiały

1. Książki:

 – „Zaburzenia odżywiania. Jak skutecznie pomóc” – Barbara Hoeksema.

   – „Życie na krawędzi: Anoreksja i bulimia” – Maria M. Fray.

   – „Orthorexia: When Healthy Eating Goes Bad” – Steven Bratman.

   – „Ciało, które nie chce jeść: Anoreksja, bulimia i inne zaburzenia odżywiania” – Fabiola De Clercq.

2. Artykuły:

   – „Psychologiczne aspekty zaburzeń odżywiania” – dostępne w czasopismach psychologicznych.

   – „Jak rozpoznać zaburzenia odżywiania u dzieci i młodzieży” – artykuł medyczny dostępny w Internecie.

   – „Dlaczego bulimia może dotknąć każdego?” – artykuł z magazynu zdrowotnego.

3. Organizacje wspierające:

   – Polskie Towarzystwo Zaburzeń Odżywiania – wsparcie dla osób zmagających się z różnymi formami zaburzeń.

   – Fundacja Żywieniowe ABC – pomoc terapeutyczna i edukacyjna. [https://www.zywienioweabc.com.pl/kontakt/](https://www.zywienioweabc.com.pl/kontakt/)

Zaburzenia odżywiania to poważne problemy, które wymagają specjalistycznej pomocy. Fundacja Żywieniowe ABC oferuje kompleksowe wsparcie, które obejmuje leczenie psychologiczne, dietetyczne i medyczne. Jeśli zmagasz się z zaburzeniami odżywiania lub podejrzewasz, że ktoś z Twojego otoczenia potrzebuje wsparcia, skontaktuj się z nami. Zdrowie i dobrostan są najważniejsze, a z naszą pomocą możesz odzyskać kontrolę nad swoim życiem.

Zasoby:

– Hoeksema, Barbara. Zaburzenia odżywiania. Jak skutecznie pomóc. Wydawnictwo Psychologiczne, 2019.

– Fray, Maria M. Życie na krawędzi: Anoreksja i bulimia. Wydawnictwo Wolters Kluwer, 2020.

– Bratman, Steven. Orthorexia: When Healthy Eating Goes Bad. Wydawnictwo Psychology Today, 2018.

– De Clercq, Fabiola. Ciało, które nie chce jeść: Anoreksja, bulimia i inne zaburzenia odżywiania. Wydawnictwo Czarne, 2022.